مردم، مقاومت و استقلال؛ سه ضلع قدرت ملی در روایت رهبر معظم انقلاب
اخبار توسعه– شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، تحلیل راهبردی پیام مقام معظم رهبری به مناسبت هفته دفاع مقدس و سالگرد شهادت سید حسن نصر الله (رضوان الله تعالی) را منتشر کرد.
متن این بیانیه تحلیلی به شرح ذیل است:
مقدمه
پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دفاع مقدس و دومین سالگرد شهادت سید حسن نصر الله (ره) از متون قابل توجه برای شناخت منظومه فکری جهان بینی تاریخی و شیوه تحلیل تحولات از سوی رهبر معظم انقلاب است. اهمیت در نحوه پیوند دادن گذشته، حال و آینده و در چگونگی تبدیل مناسبت تاریخی به تحلیل کلان از هویت قدرت مقاومت و آینده کشور است.
ساختار کلی پیام بر حرکت روایی استوار است ابتدا گذشته ایران و شرایط پیش از انقلاب بازخوانی می‌شود، سپس انقلاب و دفاع مقدس به عنوان نقطه تغییر مسیر تاریخی کشور تبیین می‌گردد. وضعیت امروز با گذشته مقایسه می‌شود، نقش مردم و مقاومت مورد تأکید قرار میگیرد و در نهایت این روایت به جبهه مقاومت و افتق آینده متصل می‌شود. از این جهت پیام را می‌توان متنی دانست که در آن تاریخ برای فهم حال، مقاومت برای تبیین قدرت و امید برای ساخت آینده به کار گرفته شده است.
بخش اول ـ تاریخ نگری و تفسیر دفاع مقدس به عنوان ایام‌الله
یکی از نخستین و برجسته‌ترین ویژگی‌های پیام نگاه تاریخی و در عین حال دینی به حوادث است. آغاز پیام با آیه شریفه «وَ ذَکِّرْهُم بِاَیّامِ الله» نشان می‌دهد که دفاع مقدس در ذهنیت رهبر معظم انقلاب بخشی از «ایام الله» و از رخدادهایی است که باید از خلال آنها نسبت میان ایمان، اراده انسان و سنت‌های الهی در تاریخ را فهم کرد. بازخوانی دوران پیش از انقلاب نیز با همین رویکرد انجام می‌شود. در پیام خاطره ملی شدن صنعت نفت، کودتای آمریکایی و دخالت بیگانگان در سرنوشت کشور در کنار وضعیت عمومی وابستگی قرار میگیرد. هدف از این بازخوانی ایجاد چارچوب تفسیری برای فهم چرایی انقلاب و اهمیت استقلال است.
این نگاه نشان می‌دهد که در منظومه فکری رهبری تاریخ سرمایه هویتی و راهنمای تصمیم‌گیری امروز است. جامعه باید بداند از چه وضعیتی عبور کرده، چه هزینه‌هایی برای استقلال پرداخته و چه عواملی موجب حفظ مسیر آن شده است. از همین رو دفاع مقدس نیز به عنوان ادامه همان نقطه تاریخی یعنی مقابله با سلطه و حفظ استقلال تفسیر می‌شود.
بخش دوم ـ منطق مقاومت و استعاره «ققنوس»
یکی دیگر از محورهای مهم و اصلی و برجسته ترین استعاره پیام تصویر ققنوس است. تعبیر «ققنوس وار برخاستن» در واقع خلاصه‌ای از منطق مقاومت در این پیام است. نظام اسلامی در روایت ارائه شده پس از جنگ تحمیلی از دل فشار و آتش برومندتر و قوی‌تر ظاهر شده است.
این تغییر حامل تحلیل راهبردی است. در این نگاه بحران و فشار خارجی الزاماً به تضعیف منجر نمیشود. اگر نظام از ظرفیت هویتی ایمانی و اجتماعی کافی برخوردار باشد فشار می‌تواند موجب افزایش انسجام، تجربه خوداتکایی و قدرت شود.
به همین دلیل دفاع مقدس در پیام به عنوان مدرسه‌ای برای تولید قدرت معرفی می‌شود. کشوری که در آغاز جنگ با دستان خالی، وارد میدان شد در روایت پیام به نقطه‌ای رسیده که دشمن متجاوز خود در برابر حملات به دنبال جان پناه و پایان جنگ است.
در نتیجه مقاومت در این منظومه فکری نوعی راهبرد تاریخی است که بر اساس آن تهدید باید به فرصت، فشار به تجربه و بحران به قدرت تبدیل شود. این نگاه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قابل استخراج از شخصیت فکری رهبری در این پیام است.
بخش سوم ـ عزت استقلال و تغییر جایگاه ایران
بخش مهم دیگری از پیام بر مقایسه میان آن روزها و این روزها استوار است. در توصیف گذشته، مفاهیمی مانند عقب ماندگی، وابستگی ذلت خواری و بدنامی برجسته می‌شود و در توصیف وضعیت امروز، مفاهیمی مانند پیشرفت، عزت، استقلال و اعتبار قرار میگیرد. این تقابل در واقع بیانگر معیار مهم در اندیشه سیاسی پیام است. استقلال و عزت معیارهای اصلی سنجش تحول تاریخی کشورند. در این چارچوب انقلاب اسلامی تغییر در موقعیت تاریخی ایران معرفی می‌شود، بنابراین دستاورد انقلاب در این روایت در توانایی کشور برای تصمیم‌گیری مستقل دفاع از منافع خود و ایفای نقش مؤثر در تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی معنا پیدا می‌کند. اشاره پیام به قدرت دفاعی و تغییر شرایط در خلیج فارس و تنگه هرمز نیز در همین چارچوب قابل فهم است. مقایسه میان گذشته‌ای که نیروهای خارجی در آب‌های ایران حضور داشتند و وضعیت کنونی، در واقع برای نشان دادن تغییر موازنه اراده و قدرت به کار گرفته شده است.
قدرت مطلوب در این پیام قدرتی است که با استقلال عزت و دفاع از حق پیوند خورده باشد. قدرت ابزاری برای حفظ هویت و استقلال است.
بخش چهارم ـ مردم سرمایه اجتماعی و مفهوم قدرت ملی
یکی از ویژگی‌های برجسته پیام جایگاه ویژه‌ای است که برای مردم قائل می‌شود. مردم در این متن یکی از عناصر اصلی قدرت و مقاومت معرفی می‌شوند. حضور گسترده مردم در میدان‌ها و خیابانها، اعلام آمادگی و همراهی اجتماعی با رزمندگان در واقع به عنوان بخشی از قدرت ملی و عامل تأثیرگذار بر محاسبات دشمن مطرح می‌شود. این بخش نشان می‌دهد که در این منظومه فکری امنیت و قدرت ملی تنها در قدرت نظامی خلاصه نمیشود.
اعتماد، همبستگی حضور اجتماعی و آمادگی عمومی نیز بخشی از قدرت کشور هستند.
توجه به تنوع اقوام در کنار مفهوم حضور ملی نیز قابل توجه است. جامعه‌ای متکثر از نظر قومی و اجتماعی در صورت برخورداری از هویت مشترک و هدف مشترک می‌تواند به نیروی منسجم تبدیل شود. در اینجا «وحدت ملی» به معنای قرار گرفتن تفاوت‌ها در چارچوب مشترک ملی و ارزشی است.
اشاره به حضور زنان نیز این نگاه را تکمیل می‌کند. زنان در پیام یکی از کنشگران میدان مقاومت معرفی می‌شود. تأکید بر اینکه زنان در برخی عرصه‌های شجاعت از مردان پیشی گرفته‌اند تصویری از مشارکت فعال اجتماعی آنان ارائه می‌کند.
از این منظر پیام دارای نوعی مردم شناسی قدرت است؛ یعنی قدرت ملی را حاصل پیوند میان توان دفاعی اراده اجتماعی، هویت مشترک و آمادگی عمومی می‌داند.
بخش پنجم ـ سید حسن نصرالله و الگوی رهبری در جبهه مقاومت
بخش مربوط به شهید سید حسن نصر الله از نظر شناخت معیارهای مطلوب رهبری اهمیت ویژه‌ای دارد. توصیف او با مفاهیمی مانند خیرخواهی برای مردم صداقت، حلاوت بیان، شجاعت، اقدام و توانایی اثر گذاری بر قلوب مردم انجام می شود.
این توصیف در واقع فراتر از تجلیل از شخصیت شهید است و تصویری از الگوی رهبری ارائه می‌کند. رهبر مطلوب در این روایت کسی است که هم با مردم ارتباط عاطفی و معنوی داشته باشد، هم صادقانه سخن بگوید و هم در میدان عمل شجاعانه تصمیم بگیرد.
قرار گرفتن «خطبه‌های صادقانه» در کنار «اقدامات شجاعانه» بسیار معنادار است. در این نگاه، سخن زمانی ارزشمند است که با عمل همراه باشد و عمل نیز زمانی ماندگار می‌شود که از منطق فکری و ارتباط مؤثر با مردم برخوردار باشد.
از سوی دیگر، پیوند دادن دفاع مقدس ایران با مقاومت لبنان نشان می‌دهد که رهبری، مقاومت را پدیده‌ای محدود به مرزهای ایران نمی‌بیند. دفاع مقدس در این روایت به تجربه‌ای تبدیل شده که در جبهه مقاومت استمرار یافته و شخصیت‌هایی مانند سید حسن نصرالله، سیدهاشم صفی الدین و دیگر مجاهدان آن را ادامه داده‌اند.
در نتیجه، شهید نصر الله در پیام به عنوان نماد پیوند ایمان، مردم، شجاعت، مقاومت و رهبری معرفی می‌شود.
بخش ششم ـ آینده‌نگری، امید و استمرار مسیر
پس از بازخوانی گذشته و توصیف وضعیت امروز پیام با امید به آینده پایان می‌یابد و تأکید می‌کند که روزهای آینده می‌تواند شکوهمندتر از روزهای کنونی باشد.
این نگاه نشان می‌دهد که روایت رهبری از دفاع مقدس و مقاومت صرفاً گذشته نگر نیست. گذشته باید به آینده متصل شود و تجربه‌های تاریخی به سرمایه‌ای برای حرکت‌های بعدی تبدیل گردند. حتی فقدان امام خمینی (رحمه الله علیه) و حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (رحمه‌الله علیه) نیز در این چارچوب با مفهوم «میراث» پیوند می‌خورد؛ میراثی که در قالب عملکرد و کلمات هدایتگر آنان باقی مانده و می‌تواند مسیر نسل‌های بعد را روشن کند.
در اینجا امید با واقع گرایی و مسئولیت همراه است. آینده مطلوب از استمرار ایمان، مقاومت، مجاهدت حضور مردم و بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته حاصل می‌شود. از همین رو پیام در پایان با مفاهیمی مانند «نصر»، «فتح» و «عزت» به یک افق معنوی و تاریخی ختم می شود.
جمع‌بندی و بیست نکته راهبردی پیام رهبر معظم انقلاب
این پیام را می‌توان متنی دانست که در آن تاریخ ایمان، مقاومت مردم قدرت و آینده در منظومه منسجم به یکدیگر متصل شده‌اند. دفاع مقدس در این روایت نقطه آغاز فرآیندی است که از مقاومت به قدرت و از قدرت به عزت و استقلال می‌رسد.
مهم‌ترین ویژگی قابل استخراج از این پیام نگاه تاریخی هویت محور مقاومت‌گرا و آینده‌نگر است. در این نگاه تهدید دشمن می‌تواند زمینه‌ای برای تقویت هویت و قدرت باشد؛ مردم عنصر فعال تاریخ‌اند؛ قدرت حاصل ایمان اراده، وحدت و توان دفاعی است و گذشته سرمایه‌ای برای ساخت آینده محسوب می‌شود.
برخی نکات کلیدی این پیام به شرح زیر است:
۱.تقابل نور و ظلمت: پیام با آیه ۵ سوره ابراهیم آغاز شده که تاریخ را میدان تقابل ظلمت استکبار و نور هدایت الهی می‌کند.
۲. ماه مهر و جنگ تحمیلی: مهر یاد آور ایام الله و جنگ هشت ساله ای است که حزب بعث با توهم پیروزی چند روزه آغاز کرد.
۳.دوران طاغوت و کودتا: اشاره به کودتای امریکایی ملی سازی نفت غارت ۲۵ ساله و خلوت کردن خیابانها با ارعاب.
۴.نقش امام خمینی: انقلاب به رهبری امام خمینی بساط بایدها و نبایدهای سفیران مستکبر و شاه را برهم زد.
۵.بازگشت ناپذیری دوران سیاه: دشمن آرزوی بازگشت به آن روزها را دارد ولی آن دوران گذشت و دیگر تکرار نمیشود.
۶.جنگ اول مهم‌ترین اقدام دشمن: دشمن برای برگرداندن رود خروشان ملت جنگ تحمیلی اول را مهم‌ترین اقدام دهه نخست کرد.
۷.ققنوس نظام و خصلت مستمر : نظام از آتش جنگ اول قوی‌تر برخاست و این خصلت در حوادث بعدی نیز مستمر شد.
۸.دست خالی آغاز تهاجم کشور: در آغاز تهاجمات دستانی خالی از طاغوت به ارث برده بود و با امداد الهی به عزت رسید.
۹.محاسبات دنیایی و الهی: دشمن ایران را قدرت چهارم می‌داند ولی محاسبات الهی آن را قدرت اول جهان می‌داند.
۱۰. بدنامی گذشته و اعتبار کنونی: آن روزها عقب ماندگی و ذلت بود و امروز پیشرفت، عزت، استقلال و اعتبار در جهان اسلام و کل جهان.
۱۱. عقب‌نشینی دشمن از دریا: ضربات رزمندگان و محافظان هرمز دشمن را از دریای عرب عقب رانده است.
۱۲. حضور مردمی و آمادگی میلیونی: هفت ماه حضور مسئولانه جانفدایی بیش از ۳۰ میلیون ایرانی و تکمیل ظرفیت پانصد هزار نفری در ۱۰۰ دقیقه.
۱۳. سبقت بانوان و انسجام اقشار: بانوان در برخی عرصه‌ها از مردان سبقت می گیرند و اقشار مختلف بر مواضع بحق خود پای می‌فشارند.
۱۴. تنوع قومی و آمادگی مسلحانه: ایران مزین به اقوام متنوع است و آمادگی‌های مسلحانه آوردگاهی برای نام خودی و تنگ دشمن می‌سازد.
۱۵.تلاش دشمن برای تضعیف عقبه: دشمن عقبه اجتماعی نظام را ضعیف میخواست ولی اقشار جامعه بر مواضع به حق خود ایستاده‌اند.
۱۶. جای خالی رهبران و گنجینه هدایت: جای خمینی و خامنه‌ای شهید خالی است ولی گنجینه کلمات هدایت بخش آنان آینده را شکوهمندتر می‌کند.
۱۷.گذشت ۳۸ سال و روایت‌های صادقانه: پس از ۳۸ سال روایت بازماندگان اسوه‌های عبادت، شجاعت مقاومت و انسانیت را چون ستارگان تاریخ نشان می‌دهد.
۱۸.نصر الله امیر قهرمان عرب: نصرالله نام لبنان کوچک را به عظمت رساند و در تاریخ شامات پس از انبیاء و اوصیاء رجلی به عظمت او نبوده است.
۱۹.تداوم راه نصر الله و دو سرنوشت: پرچم مقاومت در دست شیخ نعیم قاسم است، مجاهدان پرافتخار و سازشکاران مدفون و فراموش می‌شوند.
۲۰.تاکید بر دعای نصرت و فتح: این یعنی نا امید نشوید، عقب نشینی نکنید مقاومت کنید و بدانید که پیروزی نهایی از آن جبهه حق است.
