تبیین شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی در مواجهه با تجارب بالینی
به گزارش اخبار توسعه، دلیل اصلی ایشان برای انتخاب طرح تبیین شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی در مواجهه با تجارب بالینی، مشاهده شکاف میان برنامه درسی ملی و واقعیتهای محیط بالینی و اهمیت حیاتی این هویت در تعهد و هویت حرفهای دانشجویان بود؛ هدف این بود که با شناسایی دقیق نقاط عطف تجارب بالینی، بتوان مداخلات آموزشی را به گونهای بهینه کرد که به پرورش پزشکانی با هویت منسجم منجر شود، و در این پژوهش، اصلیترین یاریدهندگان پژوهش دانشجویان پزشکی از طریق مصاحبههای عمیق و همچنین اساتید بالینی مخصوصا اساتید گروه پزشکی اجتماعی بودند که دیدگاههای مکمل را فراهم کردند.
این پژوهش کیفی با هدف تبیین دقیق شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی در مواجهه با تجارب بالینی و در بستر برنامه درسی ملی پزشکی عمومی انجام شده است، که نوآوری اصلی آن تمرکز بر تعامل پیچیده میان برنامه درسی رسمی، برنامه درسی پنهان (Hidden Curriculum)، و محیط واقعی بالینی است؛ یافتههای پژوهش سه مضمون کلیدی شامل «برنامه درسی تجربهشده» (تأکید بر نقش الگوها و همسالان)، «محیط آموزشی» (با چالشهایی نظیر مشاهده تخلفات حرفهای)، و «ویژگیهای دانشجو» را استخراج کرد که نشان میدهد هرچند برنامه درسی ملی پایهای برای شکلگیری هویت فراهم میکند، اما چالشهای ساختاری و رفتاری در محیط بالینی میتوانند این فرآیند را مختل سازند، لذا نتیجهگیری بر لزوم طراحی محیطهای آموزشی حمایتی برای تقویت هویت حرفهای تأکید دارد.
لازم به توضیح است که از نتایج این طرح در برنامه ریزی درسی دوره سیمیولوژی دانشجویان پزشکی عمومی استفاده شد و همچنین این طرح به عنوان طرح اثرگذار از طرف معاونت تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی ایران مورد تقدیر قرار گرفت. این طرح پژوهشی، با تمرکز بر شکلگیری هویت حرفهای پزشکان آینده، به طور غیرمستقیم اما عمیقی به یکی از اصلیترین دغدغههای جامعه یعنی کیفیت و تعهد اخلاقی کادر درمان پاسخ میدهد. در واقع، این تحقیق به دنبال حل این گره است که چرا گاهی پزشکان با وجود آموزشهای نظری قوی، در مواجهه با فشارهای محیط بالینی، از اصول حرفهای و اخلاقی فاصله میگیرند یا دچار فرسودگی میشوند؛ با شناسایی دقیق عواملی که در محیط بالینی (مانند برنامه درسی پنهان و مشاهده رفتارهای غیرحرفهای) هویت شغلی دانشجویان را مخدوش میکنند، این مطالعه به دانشگاهها و سیاستگذاران حوزه سلامت کمک میکند تا با اصلاح محیطهای آموزشی و تقویت تعاملات مثبت، پزشکانی را تربیت کنند که نه تنها از نظر علمی شایسته هستند، بلکه تعهد عمیقتر، همدلی بیشتر و سلامت معنوی بالاتری دارند، که نتیجه نهایی آن، ارائه خدمات درمانی باکیفیتتر، مسئولانهتر و انسانیتر به مردم خواهد بود.
ایشان افزودند انتظار کلیدی از مسئولین پژوهشی، فراهم کردن حمایت مالی پایدار و هدفمند برای پژوهشهای آموزشی-بالینی است که مستقیماً بر کیفیت خروجی نظام سلامت تأثیر میگذارند، بهویژه در موضوعات میانرشتهای مانند هویت حرفهای؛ این حمایت باید شامل تسهیل دسترسی به محیطهای بالینی برای جمعآوری داده، ارتقای زیرساختهای تحلیل کیفی، و از همه مهمتر، ایجاد یک سازوکار قوی برای تبدیل یافتههای پژوهشی به سیاستها و دستورالعملهای اجرایی در برنامههای درسی و محیطهای آموزشی باشد تا اطمینان حاصل شود که نتایج تحقیقات به شکلی مؤثر در جهت تربیت پزشکان متعهد و کارآمد به کار گرفته میشوند.
دکتر نهاردانی در ادامه اینطور بیان کردند که در ادامه مسیر پژوهشی، تمرکز اصلی ایشان بر گسترش مطالعه به بخشهای مختلف آموزش بالینی و بررسی تجربه هویت حرفهای در میان اساتید جوان و دستیاران تخصصی است تا بتوان الگوی جامعتری از فرآیند شکلگیری و تحول هویت حرفهای در سطوح مختلف آموزش پزشکی ترسیم کرد. همچنین قصد دارند با طراحی یک چارچوب آموزشی مبتنی بر یافتههای این پژوهش، مدل عملیاتی برای آموزش هویت حرفهای در برنامه درسی ملی ارائه دهند و اثر آن را در کاهش فرسودگی و تقویت همدلی دانشجویان بسنجند. هدف نهایی، ایجاد پل ارتباطی فعال میان پژوهش و عمل آموزشی است تا نتایج علمی مستقیماً در بهبود محیطهای بالینی و ارتقای کیفیت تربیت پزشک در کشور به کار گرفته شود.
در خاتمه این گفتگو، ایشان تأکید کردند که اهداف جاری و آتی ایشان همگی در راستای تحقق همان انتظاراتی است که پیشتر از مسئولین پژوهشی داشتند: اطمینان از تأثیرگذاری مستقیم یافتههای تحقیقاتی. برنامه ایشان این است که با تکیه بر تواناییهای تحلیلی برای تعمیق پژوهشهای کیفی، از مرحله “تبیین” (که در فاز اول انجام شد) به مرحله “تغییر” گام بردارند. این تغییر مستلزم طراحی مداخلات عملیاتی و ارائه اسناد سیاستی مستحکم است. هدف نهایی این است که نتایج تحقیقاتی که بر پایه درک عمیق دانشجویان از محیط بالینی شکل گرفتهاند، به سیاستهای اجرایی الزامآور در برنامههای آموزشی تبدیل شوند تا خروجی نظام سلامت، در بلندمدت، شامل پزشکان متعهدتر و همدلتری باشد که کمترین شکاف را میان تئوری آموختهشده و عمل حرفهای تجربه میکنند.
