تاثیر اجرای مدیریت دانش بر موانع گزارشدهی خطا از دید پرستاران
به گزارش اخبار توسعه، خانم دکتر مرضیه عادل مهربان دانشیار آموزش پرستاری دانشکده پرستاری و مامائی دانشگاه علوم پزشکی ایران میباشند. قبل از آن، در مراکز آموزشی درمانی شهر اصفهان به عنوان پرستار در بخشهای مختلف و سوپروایزر آموزشی در دفتر پرستاری خدمت کردهاند و پس از آن به عنوان عضو هیئت علمی در دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تدریس داشتهاند. از سال ۱۳۹۷ به دانشگاه علوم پزشکی ایران انتقال پیدا کرده و در گروه مدیریت پرستاری مشغول تدریس هستند. به مدت دو سال هم هست که مدیر این گروه میباشند. مجری حدود ۴۶ طرح تحقیقاتی هستند و از این طرحها بیش از چهل مقاله استخراج شده اکثرا در مجلات داخلی چاپ شدهاند. چند طرح از آنها در راستای پژوهش در بحث ایمنی بیمار هست که این طرح نیز در همین دسته قرار گرفته است.
ایشان در پاسخ به این که دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بوده است فرمودند: خطاهای پزشکی یکی از معضلات چالش برانگیز موسسات بهداشتی درمانی بوده که پیامدهای بالینی و اقتصادی چشمگیری دارند و بر شاخصهای مرگ و میر نیز تاثیر میگذارند. به طور قطع پیشگیری از وقوع خطا و روش برخورد با خطاها یکی از موضوعات مهم ایمنی بیمار میباشد. یکی از گامهای اساسی در جهت کشف، شناسایی و کنترل خطاهای پزشکی، گزارشدهی خطا و مطرح شدن آن در قالب رسمی و بصورت ساختار یافته و اداری میباشد. پرستاران میتوانند به عنوان منبع یا عامل خطای پزشکی، شریک یا مشاهده گر خطا، در گزارش خطاهای سیستم مراقبتهای سیستم بهداشتی و درمانی نقش مهمی داشته باشند. گزارشهای خطا به عنوان منبع ارزشمند دانش در سازمان میباشد. کم گزارش دهی فرصت یادگیری را کاهش میدهد مدیرت دانش خلق، انتقال و انتشار دانش موجود در سازمان را تسهیل میکند با استفاده از مدیریت دانش میتوان دانش حاصل از گزارشدهی خطا را خلق، توسعه، انتشار داد و یادگیری را در سازمان بالا برد. این پژوهش با همکاری خانم شمس السادات سیدحسینی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مدیریت پرستاری و مهندس شیما حقانی انجام گرفته است.
در این پژوهش مقطعی که به شکل نیمه تجربی در سال ۱۴۰۲ انجام شد ۶۲ پرستار شاغل در بیمارستان ولایت دامغان با مدرک کارشناسی و بالاتر، برای اجرای مدیریت دانش طبق مدل نوناکو و تاکوچی بصورت تصادفی انتخاب گردیده و ۳ ماه بطول انجامید. در ابتدا پرسشنامه موانع گزارشدهی خطا توسط هر دو گروه تکمیل گردید. سپس با گروه مداخله جلسهای تشکیل گردید و در آن روش پژوهش و مداخله آموزش داده شد در مداخله از ربات تلگرام جهت ثبت خطا استفاده میگردید که به گروه مداخله گفته و نحوه استفاده از آن توضیح داده شد سپس در پیامرسان مجازی گروه تشکیل و لینک ربات ناشناس جهت ثبت خطا در اختیار آنها قرار داده شد. در انتهای هر هفته، خطاهای گزارش شده در ربات توسط پژوهشگر بررسی و بصورت یک فایل درس آموخته در اختیار گروه مداخله قرار میگرفت. در درس آموختهها خطاهای گزارش شده و درصد آن بطور کامل توضیح داده میشد. پس از پایان ۲۱ روز (۳ هفته) و تهیه ۳ درس آموخته جلسه هم اندیشی جهت بحث در خصوص خطاهای ثبت شده تشکیل میگردید. در حلسات در خصوص انواع خطاهایی که رخ داده بود، بیشترین خطای ثبت شده و راههایی که باعث کاهش خطاها میگردید بحث میشد. طول جلسات براساس نظرات و مطالبی که افراد ارائه میدادند بود. در طول مدت ۳ ماه ۴ جلسه هم اندیشی برگزار گردید که نتایج جلسات توسط پژوهشگر بررسی و روشهای کاهش خطا بصورت یک روش اجرایی هر ۴۵ روز یکبار (پس از دو جلسه هم اندیشی) تهیه و در گروه جهت اجرای افراد گروه مداخله، قرار داده میشد.. موارد در گروه بطور مداوم تکرار میگردید تا بصورت روال عادی کاری تبدیل گردد. برای گروه کنترل طبق روال قبل گزارش خطا در سایت بیمارستان انجام میگردید و نتایج همانند روال قبل پس از گذشت سه ماه در اختیار افراد قرار داده شد در طول پژوهش ۲ نفر از گروه مداخله از ادامه پژوهش بدلیل مشغله شخصی و عدم امکان حضور در جلسات انصراف داده و در نهایت ۶۰ نفر حجم نمونه باقی ماند. پرسش نامه پس از پایان مداخله و پس از آخرین روش اجرایی گفته شده توسط پرستاران گروه کنترل و مداخله مجددا تکمیل گردید. یافتههای پژوهش حاضر نشان داد که اجرای مدیریت دانش باعث کاهش موانع گزارشدهی خطا در پرستاران میگردد و مدیریت دانش بر عواملی مانند خطاهای دارویی، عملکرد و اشتیاق شغلی تاثیر دارد. همچنین مدیریت دانش بیشتر در عوامل مربوط به کارکنان تاثیر داشته است. در موانع گزارش دهی خطا در پرستاران در قبل از مداخله عواملی همچون ترس از مواخذه و ملامت از جانب پزشک و خانواده بیماران مانند اغلب پژوهشها دارای بیشترین تاثیر بودهاند و اجرای مدیریت دانش در بعد از مداخله بر روی این عوامل تاثیر قابل توجهی داشته است بعبارتی با استفاده از مدیریت دانش موانع مهمی که در کارکنان برای گزارش دهی خطا وجود دارد کاهش مییابد. در حیطه مدیریتی یکی از عوامل مهمی که مانع از گزارش خطا بوده است عدم ارائه بازخورد مثبت از طرف مدیریت بوده است. در صورتیکه مدیریت دانش بیشترین تاثیر در قسمت مدیریت را بر عدم واکنش متناسب با خطا داشته است.
ایشان افزودند: این پژوهش در بیمارستان ولایت دامغان به مرحله اجرا و بهره برداری رسیده است. نتایج این پژوهش میتواند دادههای مفیدی را در اختیار سیاستگذاران و مدیران ارشد نظام سلامت برای برنامهریزی و سیاستگذاری کاهش خطاهای پزشکی و ارتقاء ایمنی سلامت بگذارد.
در پایان موارد زیر را یشنهاد نمودند:
- گزارش تفضیلی و مکتوب پیرامون چگونگی روش گزارشدهی خطا و استفاده از نرم افزار و ربات و همچنین روش پیاده سازی مدیریت دانش با توجه به اهداف بیمارستان و حمایت مدیران.
- توجه به فرهنگ سازمانی مبتنی بر ایمنی بیمار و اقدامات مدیران ارشد میتواند پرسنل را در به اشتراکگذاری تجربیات و نظرات و خطاها تشویق نماید.
- ایجاد رویهای مناسب جهت دسترسی افراد به سیستم گزارشدهی خطا با امکان ثبت در درون یا بیرون بیمارستان
- جمعآوری، گزینش، طبقهبندی، سازماندهی و مستند سازی خطاهای گزارش داده شده، اطلاعات و تجارب پرسنل، بکارگیری ابزارها و روشهای مناسب جهت تعدیل و پالایش اطلاعات و ایجاد پایگاه دادهها جهت انتشار و اشتراک دانش.
- ایجاد فرایندهایی جهت تسهیم و انتشار اطلاعات و دانش در سطحی وسیع از طریق کانالهای ارتباطی و شبکههای مجازی، و رفع موانع فردی، سازمانی، تکنولوژیکی در تسهیم دانش براساس خطاها، نظرها و تجربیات افراد
- با توجه به این موضوع که پژوهش در بیمارستان دولتی انجام پذیرفته است پیشنهاد میگردد تحقیقات مشابه در بیمارستانهای خصوصی نیز انجام گیرد.تا با مطالعه تطبیقی بین نتایج پژوهش در بیمارستانهای دولتی و خصوصی به تفاوتهای موجود در آن پی برد. همچنین از نمونههای با حجم بیشتر جهت امکان بیشتر تعمیم دادهها استفاده گردد.
مقالات دیگر
