بررسی آلودگی ماهی‌های خوراکی محیط‌های مختلف آبی به ترکیبات پلی و پرفلوئوروآلکیل

به گزارش اخبار توسعه، ایشان دانشجوی کارشناسی ارشد در رشته مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی ایران با تمرکز بر مدیریت آلاینده‌های محیطی و سلامت مواد غذایی هستند. در طول دوره تحصیلی، به مطالعه منابع آلودگی پایدار، ترکیبات شیمیایی محیطی و اثرات آن‌ها بر سلامت انسان پرداخته‌اند و چندین مقاله علمی و گزارش پژوهشی در زمینه پایش آلاینده‌ها و ارزیابی ریسک محیطی منتشر کرده‌اند. همچنین، در دوره‌های عملی آزمایشگاهی مرتبط با آنالیز ترکیبات شیمیایی در آب، خاک و مواد غذایی، از جمله استفاده از تکنیک‌های LC–MS/MS برای اندازه‌گیری PFAS، تجربه داشته و به‌طور مستقیم در نمونه‌برداری و تجزیه و تحلیل داده‌های محیطی فعالیت نموده‌اند. این تجربیات علمی و عملی زمینه ساز توانایی ایشان در طراحی و اجرای مرور نظام‌مند و تحلیل داده‌های مربوط به آلودگی ماهی‌های خوراکی به PFAS شده است.

انتخاب این طرح پژوهشی به دلیل اهمیت روزافزون ترکیبات PFAS به‌عنوان آلاینده‌های پایدار و تهدیدکننده سلامت انسان و محیط زیست صورت گرفت. با توجه به اینکه ماهی یکی از منابع غذایی مهم در سراسر جهان است، بررسی میزان و الگوی تجمع این آلاینده‌ها در ماهی‌های خوراکی و مقایسه بین محیط‌های مختلف آبی، ضرورت علمی و کاربردی بالایی داشت. در اجرای این پژوهش، اساتید راهنما، کارشناسان آزمایشگاه‌های تحلیل آلاینده‌های محیطی و همکاران پژوهشی من نقش مؤثری در طراحی پروتکل مرور نظام‌مند، جمع‌آوری داده‌ها، تحلیل نتایج و نگارش گزارش نهایی داشتند.

این پژوهش به صورت یک مرور نظام‌مند (Systematic Review) بر روی مطالعات بین‌المللی منتشر شده از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ انجام شد و با هدف بررسی و تحلیل سطح و توزیع PFAS در ماهی‌های خوراکی از محیط‌های مختلف آبی طراحی گردید. ویژگی‌های نوآورانه این پژوهش شامل تمرکز بر:تحلیل گونه‌ای و زیستگاهی ماهی‌ها برای شناسایی الگوهای تجمع PFAS؛مقایسه میان محیط‌های آب شیرین و آب شور و بررسی تفاوت‌های منطقه‌ای؛تمرکز بر داده‌های به‌روز جهانی و مروری بر مناطق کمتر مطالعه‌شده مانند خاورمیانه؛ و ارائه پیشنهادهای کاربردی برای سیاست‌گذاران و مدیران حوزه سلامت و محیط زیست، می‌باشد. این رویکرد ترکیبی علمی و کاربردی، امکان استفاده مستقیم یافته‌ها در برنامه‌ریزی و مدیریت سلامت غذایی را فراهم می‌کند.۴- مرحله اجرا و بهره‌برداری

این پژوهش به مرحله اجرا و بهره‌برداری نهایی رسیده است، به طوری که داده‌ها جمع‌آوری و تحلیل شده، نتایج مرور نظام‌مند استخراج شده و گزارش نهایی آماده ارائه به کمیته تحقیقات و سازمان‌های متولی مرتبط می‌باشد. یافته‌ها اکنون آماده استفاده برای طراحی برنامه‌های پایش، تدوین استانداردهای ایمنی ماهی و اطلاع‌رسانی به مدیران و سیاست‌گذاران هستند. این طرح می‌تواند به کاهش ریسک‌های سلامت عمومی ناشی از مصرف ماهی آلوده کمک کند، چرا که اطلاعات دقیقی درباره گونه‌ها و مناطق پرخطر ارائه می‌دهد. با استفاده از نتایج این پژوهش، مدیران می‌توانند برنامه‌های پایش هدفمند و سیاست‌های پیشگیرانه برای کاهش مواجهه مردم با آلاینده‌های PFAS طراحی کنند، که در نهایت منجر به افزایش ایمنی مواد غذایی، کاهش بار بیماری‌های مرتبط با آلودگی شیمیایی و ارتقای سلامت جامعه خواهد شد.

انتظار می‌رود مسئولین و متولیان پژوهشی از طریق حمایت مالی، تسهیل دسترسی به داده‌های محیطی و فراهم کردن زیرساخت‌های آزمایشگاهی، زمینه توسعه فعالیت‌های مشابه و اجرای پژوهش‌های کاربردی در حوزه آلودگی‌های پایدار را فراهم کنند. پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های پایش بلندمدت و منطقه‌ای، استانداردسازی روش‌های سنجش PFAS و همکاری میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و سازمان‌های دولتی تقویت گردد تا تصمیم‌گیری‌های علمی و سیاست‌گذاری‌های بهداشتی مبتنی بر شواهد واقعی صورت پذیرد.

در پایان ایشان افزودند که ادامه این پژوهش، برنامه‌ریزی برای مطالعات میدانی و اندازه‌گیری مستقیم PFAS  در نمونه‌های ماهی محلی و وارداتی در نظر گرفته شده است تا داده‌های موجود تقویت و تحلیل‌های منطقه‌ای دقیق‌تر انجام شود. همچنین، هدف آینده این است که یافته‌ها به تدوین سیاست‌ها و راهبردهای ملی برای مدیریت ریسک و پایش ایمنی غذایی کمک کند و با انتشار مقالات علمی و گزارش‌های کاربردی، آگاهی مدیران، پژوهشگران و جامعه علمی افزایش یابد.