دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در مسیر تقویت حکمرانی داده و تصمیم‌سازی هوشمند

اخبار توسعه- نشست بررسی پیشرفت پروژه دستیار هوش مصنوعی دستگاه‌های اجرایی با محوریت وزارت نیرو، امروز ۱۹ بهمن‌ماه در محل این وزارتخانه برگزار شد و آخرین وضعیت طراحی، پیاده‌سازی و همکاری‌های مشترک در این پروژه با حضور اصحاب رسانه مورد بررسی قرار گرفت. این پروژه که با اجرای دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی در دست انجام است، تقویت حکمرانی داده و تصمیم‌سازی هوشمند در این وزارتخانه را دستور کار خود دارد.

در این نشست، عباس جعفری، مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو و رابط وزارت نیرو با تأکید بر ضرورت توسعه فرهنگ استفاده از هوش مصنوعی در بدنه اجرایی کشور افزود: با طرح موضوع دستیار هوش مصنوعی از سوی معاونت علمی، این پروژه به‌عنوان یک پروژه پیشران مورد توجه وزارت نیرو قرار گرفت؛ پروژه‌ای که می‌تواند هم در هوشمندسازی تصمیم‌ها و افزایش شناخت مدیریتی مؤثر باشد و هم نقش مهمی در تقویت حکمرانی داده در این وزارتخانه ایفا کند.

جعفری، با تشریح روند همکاری‌های شکل‌گرفته توضیح داد: در همین راستا، جلسات متعددی با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار شد و با هدایت معاونت علمی، هماهنگی لازم برای طراحی دستیاری انجام گرفت که مخاطب اصلی آن وزیر نیرو، شورای معاونان، مدیران ارشد وزارت نیرو، معاونان وزیر، مدیران عامل شرکت‌های مادر تخصصی و … است.

وی در ادامه به سیاست وزارت نیرو در حوزه داده‌ها اشاره کرد و گفت: در توافق مشترک با دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و معاونت علمی، مقرر شد داده‌هایی که پیش‌تر به‌صورت عمومی منتشر شده یا در سامانه‌ها در دسترس همگان قرار دارد، در اولویت ارائه به این دستیار قرار گیرد.

مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو با بیان این‌که این وزارتخانه در بخش‌های فنی، قراردادی و زیرساختی پروژه ورود مستقیمی نداشته است، تصریح کرد: نقش وزارت نیرو در این پروژه، نقش کاربر سامانه بوده و پیگیری مسائل فنی و زیرساختی، به‌ویژه تمرکز زیرساخت بر سکوی ملی هوش مصنوعی، بر عهده معاونت علمی قرار دارد.

جعفری، همچنین به ساختار پروژه‌محور و شرکت‌محور وزارت نیرو اشاره کرد و گف: به همین دلیل، تیم‌سازی گسترده‌ای در حوزه‌های مختلف برق و آب انجام شد. این تیم‌ها شامل بخش‌های نیروگاه‌های حرارتی، شبکه‌های توزیع و انتقال، نیروگاه‌های تجدیدپذیر، مدیریت منابع آب، سدها، رودخانه‌ها و آب شهری و روستایی بودند که جلسات تخصصی جداگانه‌ای با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار کردند و ارتباط فنی مستمری میان طرفین شکل گرفت.

وی با اشاره به انتظارات وزارت نیرو از این سامانه گفت که در وضعیت فعلی، دستیار هوش مصنوعی هنوز به پرسش‌ها پاسخ نمی‌دهد و قابلیت پیش‌بینی نیز در آن فعال نشده است، اما انتظار اصلی وزارت نیرو، دستیابی به قابلیت تشخیص و شناخت مبتنی بر داده است. به گفته او، اگر این سطح از شناخت محقق نشود، ارزش افزوده مورد انتظار از این دستیار نیز حاصل نخواهد شد.

جعفری، در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های فنی موجود در وزارت نیرو بیان کرد: این وزارتخانه خود دارای تیم‌های فنی توانمند، رصدخانه‌های تخصصی و مراکز داده فعال در کشور است و به‌صورت موازی، پروژه دیگری تحت عنوان دستیار هوشمند خدمات برای ارائه خدمات به مردم را نیز در دستور کار دارد.

وی تأکید کرد: دستیار هوش مصنوعی فعلی، ویژه وزیر و مدیران ارشد وزارت نیرو است، در حالی که دستیار هوشمند خدمات، با هدف خدمت‌رسانی به عموم مردم طراحی می‌شود.

تبیین نقشه راه هوش مصنوعی صنعت آب و برق

در بخش دیگری از این نشست، مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو با اشاره به نام‌گذاری سامانه گفت: نام رسمی این پروژه «سامانه طوسا» انتخاب شد. دامنه toosa.ir برای سامانه ثبت شد و نسخه نرم‌افزاری روی این دامنه راه‌اندازی شد. نخستین نسخه سامانه در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ منتشر شد که یک نسخه اولیه (MVP) بود و صرفاً برای نمایش عملکرد پایه سیستم ارائه شد.

وی افزود: پس از آن تلاش کردیم تقریباً هر ماه یک نسخه جدید از سامانه ارائه کنیم و در حال حاضر به نسخه پنجم رسیده‌ایم. البته در این مسیر با چالش‌هایی از جمله شرایط خاص کشور، محدودیت‌های اینترنتی و همچنین تمرکز تیم بر تحویل فاز نخست پروژه در مهر و آبان‌ماه مواجه بودیم که باعث شد انتشار برخی نسخه‌ها با تأخیر انجام شود.

اثنی‌عشری درباره فاز نخست پروژه توضیح داد: طبق تعریف انجام‌شده توسط معاونت علمی، فاز اول پروژه بر پاسخگویی به قوانین و مقررات عمومی متمرکز بود. در این راستا، حدود ۱۶۰ هزار عنوان قانون و مقرره که در دسترس عمومی قرار داشت، جمع‌آوری و فهرست شد. بخشی از این داده‌ها نیز توسط معاونت در قالب بسته‌های اطلاعاتی در اختیار تیم‌های مجری قرار گرفت.

وی درباره زمان بهره‌برداری سامانه گفت: نسخه اولیه سامانه در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ ارائه شد و با توجه به اتمام فاز اول، در حال حاضر سامانه آمادگی بهره‌برداری عملیاتی را دارد. هفته آینده جلسه‌ای با مسئولان مرتبط در وزارت نیرو برگزار خواهد شد تا سامانه به‌صورت رسمی تحویل داده شود و دسترسی‌های لازم برای انجام تست و ارائه بازخورد در اختیار آنان قرار گیرد.

مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، سامانه می‌تواند وارد فاز بهره‌برداری شود و فاصله‌ای تا استفاده عملیاتی وجود ندارد. هرچند در حوزه گفت‌وگو با داده هنوز نیاز به توسعه بیشتری داریم، اما در بخش پرسش و پاسخ مبتنی بر مستندات متنی، سامانه به سطح قابل قبولی رسیده است. طبیعتاً همواره امکان بهبود وجود دارد، اما عملکرد فعلی برای استفاده عملی مناسب ارزیابی می‌شود.

اثنی‌عشری ضمن اشاره به اینکه در حال حاضر، بر اساس تعریفی که از سوی معاونت علمی برای پروژه ارائه شده، تمرکز ما در فاز دوم بر گفت‌وگو با داده‌ها است، بیان کرد: در این فاز، سامانه باید بتواند بر روی داده‌های ساخت‌یافته، پرسش و پاسخ انجام دهد، نمودارها را نمایش دهد، گزارش‌های موجود را تحلیل کند و حتی در صورت درخواست کاربر برای یک گزارش جدید، آن گزارش را به‌صورت خودکار تولید و ارائه کند. تمرکز فعلی ما دقیقاً بر تحقق این قابلیت‌هاست؛ در کنار آن، بهبود و تنظیم دقیق‌تر بخش‌های قبلی سامانه نیز در حال انجام است.

وی با اشاره به زمان‌بندی پروژه تصریح کرد: طبق برنامه‌ریزی اولیه، قرار بود فاز دوم تا پایان سال جاری به اتمام برسد، اما با توجه به شرایط موجود، این فاز با تأخیر مواجه خواهد شد. برداشت من این است که اگر همه چیز طبق روال پیش برود، می‌توان امیدوار بود که تا اواخر خردادماه ۱۴۰۵ به مرحله عملیاتی گفت‌وگو با داده برسیم.

مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی‌وزارت نیرو ادامه داد: پروژه در مجموع شامل سه فاز اصلی است؛ فاز نخست پاسخگویی به مستندات و مقررات، فاز دوم گفت‌وگو با داده و فاز سوم که به پیش‌بینی اختصاص دارد. در فاز سوم، هدف این است که سامانه بتواند بر اساس داده‌های موجود، تحلیل‌های پیش‌بینی‌محور ارائه دهد. البته این بخش هنوز در مرحله طراحی مفهومی قرار دارد.

اثنی‌عشری تأکید کرد: با این حال، انتظار نداریم که تا پایان سال آینده سامانه به‌طور کامل و در مقیاس وسیع زیر بار عملیاتی وزارت نیرو قرار گیرد. استفاده محدود و موردی از سامانه امکان‌پذیر است، اما بهره‌برداری کامل و گسترده نیازمند زمان بیشتری است. برآورد واقع‌بینانه ما این است که تا انتهای سال آینده، سامانه بتواند بخش قابل توجهی از نیازهای وزارت نیرو را پوشش دهد و پس از آن، با شتاب بیشتری وارد فاز توسعه و کاربرد گسترده شود.

منبع: مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری