تعیین و شناسایی نیاز به خدمات سلامت برآورده نشده و علل آن در بین ساکنین سکونتگاه‌های غیررسمی استان تهران در سال ۱۴۰۳
اخبار توسعه- در کنار فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی، مسئولیت هدایت مجموعه‌ای از طرح‌های ملی در حوزه سلامت را بر عهده دارند که هدف مشترک همه آنها کاهش نابرابری و بهبود دسترسی گروه‌های محروم به خدمات درمانی بوده است. پژوهش حاضر نیز ادامه همین مسیر است؛ مسیری که تلاش می‌کند صدای کسانی باشد که معمولاً صدایشان شنیده نمی‌شود.
ایشان بیان کردند سال‌ها هنگام فعالیت در حوزه ارتقای سلامت، به مناطق حاشیه‌ای استان تهران سر زده‌اند. همیشه یک سؤال ذهن وی را مشغول کرده بود: چرا افرادی که بیشترین نیاز را به خدمات سلامت دارند، کمترین استفاده را می‌کنند؟ در کشور ما بیش از ۱۱ میلیون نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند؛ اما داده‌های دقیق از وضعیت سلامت این جمعیت کم بوده است. این خلأ اطلاعاتی، ایشان را بر آن داشت که پژوهشی مبتنی بر شواهد طراحی کنند. در این مسیر، همکاران ارزشمند ایشان در مرکز تحقیقات، جناب آقای دکتر حسین صفری و مجری پژوهش، آقای دکتر مهدی هاشم‌پور، نقش مهمی داشتند. همچنین کارشناسان پایگاه‌های سلامت این مناطق، واقعاً سنگ تمام گذاشتند.
این پژوهش برای اولین‌بار وضعیت نیاز‌های سلامتِ برآورده‌نشده میان ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی استان تهران را با یک ابزار استاندارد ملی (UHS) و در یک نمونه بزرگ ۶۲۲ نفری بررسی کرده است. فقط از مردم پرسیده نشد که «بیمار شده‌اند یا نه؟ بلکه پرسیده شد: آیا احساس نیاز کرده‌اید؟ آیا به دنبال خدمات رفته‌اید؟ آیا خدمات را دریافت کرده‌اید؟ و اگر نه، چرا؟ این زنجیره از «نیاز → تقاضا → دریافت خدمات» کمک کرد فهمید مشکل در کدام حلقه اتفاق می‌افتد. از مهم‌ترین یافته‌ها این بود که بیشترین مانع مردم، موانع مالی و نداشتن بیمه مناسب است. بعد از آن، دوری مسیر، نبود امکانات محلی، و نگرانی از کیفیت خدمات در رتبه‌های بعدی قرار داشت. این پژوهش همچنین نشان داد سالمندان، زنان، بیکاران و خانواده‌های کم‌درآمد بیشترین نیاز‌های برآورده‌نشده را دارند. این نتایج در برنامه‌ریزی سلامت استان تهران بسیار کلیدی است.
دکتر عبادی آذر خاطر نشان کردند نتایج اولیه این پژوهش در اختیار معاونت‌های بهداشتی و حوزه سیاست‌گذاری وزارت بهداشت قرار گرفته و در حال حاضر برای برنامه‌ریزی توسعه پایگاه‌های سلامت، گسترش پوشش بیمه پایه و تکمیلی و طراحی بسته‌های حمایتی ویژه مناطق حاشیه‌نشین استفاده می‌شود. هدف این است که نتایج روی کاغذ نماند و به تصمیمات قابل لمس برای مردم تبدیل شود. این پژوهش درواقع نقشه‌ای روشن از وضعیت سلامت یکی از محروم‌ترین گروه‌های جامعه ارائه می‌دهد. وقتی سیاست‌گذار دقیق بداند مردم چه خدماتی را لازم داشته‌اند و چرا نتوانسته‌اند دریافت کنند، می‌تواند تصمیمات مؤثرتری بگیرد.
به زبان ساده، این طرح کمک می‌کند:
• خدمات سلامت به مناطق حاشیه‌ای نزدیک‌تر شود.
• هزینه‌ها و فرانشیز درمان کاهش یابد.
• پوشش بیمه‌ای گروه‌های کم‌درآمد بهتر شود.
• خدمات ضروری مثل دندانپزشکی، توانبخشی و خدمات سرپایی به این مناطق اضافه گردد.
در نهایت، مردم این مناطق بیمار می‌شوند، اما درمان نمی‌شوند؛ این پژوهش قرار است فاصله میان نیاز و درمان را کم کند.
درپایان دکتر عبادی آذر به‌عنوان کسی که سال‌ها در حوزه عدالت سلامت کار کرده‌اند، گفتند رسیدگی به سلامت ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی فقط با یک وزارتخانه حل نمی‌شود.
سه انتظار اصلی وجود دارد:
نخست، حمایت از پژوهش‌های میدانی که مشکلات واقعی مردم را نشان می‌دهد.
دوم، اختصاص بودجه مشخص برای سلامت مناطق حاشیه‌نشین، به‌خصوص برای خدمات پایه و دندانپزشکی.
سوم، ارتباط منظم پژوهش و سیاست‌گذاری تا نتایج تحقیقات تبدیل به اقدام عملی شود.
سلامت این مردم، سلامت کل شهر است.. ایشان امیدوارند این پژوهش قدمی باشد برای اینکه هیچ‌کس، صرفاً به دلیل محل زندگی‌اش، از خدمات سلامت محروم نشود. ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی شاید در حاشیه شهر باشند، اما نباید در حاشیه سلامت قرار بگیرند. برنامه ایشان در مرکز تحقیقات ارتقای سلامت این است که مطالعات تکمیلی درباره بیماری‌های مزمن، سلامت روان، تغذیه و کیفیت زندگی این مناطق ادامه یابد تا تصویری کامل‌تر برای سیاست‌گذاران فراهم شود
