ایران به زودی کشوری پیشرو در اقتصاد دانش‌بنیان و فناوری‌های راهبردی منطقه می‌شود

اخبار توسعه- حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در جریان سفر خود به استان مرکزی، سیاست‌های کلان دولت چهاردهم در حوزه حکمرانی زیست‌بوم دانش‌بنیان و فناوری‌های پیشران را تشریح کرد و ایران را در آستانه تحولی تاریخی در علم، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان دانست.

او با اشاره به تجربه سال‌های گذشته گفت: توسعه پایدار کشور دیگر با اتکا به اقتصاد سنتی و منابع خام ممکن نیست و مسیر آینده ایران از سرمایه انسانی، نوآوری و فناوری می‌گذرد. شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان، گسترش استارتاپ‌ها و رشد زیست‌بوم نوآوری در دهه اخیر ظرفیت بزرگی ایجاد کرده که اکنون باید از مرحله «رشد اولیه» عبور کند و به مرحله «اثرگذاری ملی» برسد.

توازن میان «زیست‌بوم آزاد» و «دولت هدایتگر» رمز موفقیت ایران دانش‌بنیان

این مقام مسئول سیاست اصلی معاونت علمی در دولت چهاردهم را «الگوی ترکیبی» معرفی کرد؛ الگویی که همزمان بر دو بخش تکیه دارد: نخست، «زیست‌بوم آزاد نوآوری» که در این بخش دولت زیرساخت فراهم می‌کند و مسیر رقابت، نوآوری و خلاقیت را باز می‌گذارد تا استارتاپ‌ها، نخبگان و شرکت‌های دانش‌بنیان بدون دخالت‌های دستوری رشد کنند.

افشین اضافه کرد: این بخش بر نگاه «رشد از پایین به بالا» استوار است و هدف آن ساخت زیست‌بوم استارتاپی، رشد طبیعی شرکت‌های دانش‌بنیان و تقویت فرهنگ نوآوری است؛ مدلی که به‌طور مشابه در سیلیکون‌ولی و برخی کشورهای اروپایی تجربه شده است.

معاون علمی رییس‌جمهور بخش دوم را «حکمرانی هدایتگر» خواند و گفت: در این بخش که در حوزه‌های بالغ یا فناوری‌های نوظهور و اقتدارآفرین اهمیت دارد؛ دولت با نگاه «از بالا به پایین» جهت‌گیری مشخص ارائه می‌دهد، سرمایه‌گذاری هدفمند انجام می‌دهد و شرکت‌های مستعد را به حوزه‌هایی که اهمیت راهبردی دارند هدایت می‌کند.

او افزود: تجربه جهانی نشان می‌دهد نه الگوی کاملاً دولتی و متمرکز می‌تواند موتور پایدار نوآوری باشد و نه رهاسازی کامل بازار قادر است مسائل کلان کشورها یا فناوری‌های نوظهور را سامان دهد. موفق‌ترین کشورها آنهایی هستند که بین «زیست‌بوم آزاد نوآوری» و «حکمرانی هوشمند و مسئله‌محور» توازن برقرار کرده‌اند.

«تسهیل‌گری و راهبری» نقشه راه معاونت علمی در دولت چهاردهم

به گفته افشین، طبق ماده ۹۹ برنامه توسعه، معاونت در حوزه‌های نوظهور و فناوری‌های اقتدارآفرین نقش هدایت‌گر دارد و در مقابل، در زیست‌بوم استارتاپی و بخش‌های پایین‌دستی، بر آزادسازی و حمایت زیرساختی تأکید می‌کند.

او تأکید کرد: در این چارچوب، در دولت چهاردهم معاونت علمی نقش «تسهیل‌گر و راهبر» را ایفا میکند، نه تصدی‌گر مستقیم فناوری.

رییس‌ بنیاد ملی نخبگان وظیفه حاکمیت را «ایجاد زیرساخت، کاهش بروکراسی، حمایت هدفمند، تأمین مالی هوشمند و تعیین اولویت‌های راهبردی کشور» خواند و اعلام کرد: در مقابل، توسعه محصول، خلق فناوری و رقابت اقتصادی باید توسط شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها، نخبگان و بخش خصوصی انجام شود.

فناوری باید به حل مسائل واقعی کشور منجر شود

معاون علمی رییس‌جمهور در ادامه ضمن اشاره به اینکه فناوری زمانی ارزشمند است که به بهبود کیفیت زندگی مردم، افزایش بهره‌وری، خلق ثروت، رشد صادرات و ارتقای قدرت ملی منجر شود؛ گفت: فناوری باید به‌طور مستقیم در خدمت حل مشکلاتی مانند ناترازی انرژی، بحران آب، امنیت غذایی، توسعه هوش مصنوعی و کوانتوم، مواد پیشرفته، سلامت و زیست‌فناوری، صنایع پیشرفته و اقتصاد دیجیتال قرار گیرد.

تعریف تازه از «نخبه» در حکمرانی دانش‌بنیان

افشین در بخش دیگری از سخنانش تعریف جدیدی از نخبه ارائه کرد و گفت: در این مدل، نخبه صرفاً دارنده رتبه علمی یا تولیدکننده مقاله نیست؛ نخبه کسی است که بتواند برای مسائل کشور راه‌حل عملی ارائه دهد و در توسعه ملی اثرگذاری واقعی داشته باشد.

رییس بنیاد ملی نخبگان تأکید کرد: حفظ نخبگان تنها با حمایت مالی ممکن نیست، بلکه هنگامی محقق می‌شود که آنان احساس کنند نقش واقعی در ساخت آینده کشور دارند و می‌توانند ایده‌های خود را به پروژه‌های اثرگذار تبدیل کنند.

به گفته او، مشارکت نخبگان در تصمیم‌سازی و اعتماد به جوانان، رکن اصلی حکمرانی دانش‌بنیان است.

چشم‌انداز ایران دانش‌بنیان

معاون علمی رییس‌جمهور، چشم‌انداز نهایی این مسیر را تبدیل ایران به «کشوری پیشرو و مقتدر در اقتصاد دانش‌بنیان و فناوری‌های راهبردی منطقه» عنوان کرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: کشوری که قدرت اقتصادی و صنعتی خود را نه بر پایه خام‌فروشی، بلکه بر پایه دانش، نوآوری و سرمایه انسانی بنا کند. تحقق این چشم‌انداز، نیازمند ثبات در سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری مؤثر، اعتماد به بخش خصوصی، تقویت زیست‌بوم نوآوری و هم‌افزایی میان دولت، دانشگاه، صنعت و نخبگان است.