آغاز عصر آموزش نسل چهارم از سمپاد شهریار

اخبار توسعه- به همت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، دو دبیرستان دوره اول سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد)، یکی پسرانه و دیگری دخترانه، در شهرستان شهریار احداث و تجهیز شدند؛ این مدارس از مهرماه سال ۱۴۰۴، به‌طور رسمی با حضور رییس‌جمهور فعالیت خود را آغاز کردند.

این پروژه به‌عنوان یک ابتکار بنیادین در نظام آموزشی کشور شناخته می‌شود و به طراحی و پیاده‌سازی آموزش نسل چهارم پرداخته است؛ تحولی که نه‌تنها به توسعه فضاهای آموزشی می‌پردازد، بلکه سعی دارد رویکردی نوین در حوزه تعلیم و تربیت را تبیین کند.

نسل چهارم آموزش به‌وضوح تفاوت‌های مشهودی با نسل‌های قبل (نسل دوم و سوم) دارد که می‌تواند فرآیند آموزش را به‌طور کلی دگرگون کند. برای درک بهتر این تفاوت‌ها، لازم است نگاهی به نسل‌های مختلف آموزشی داشته باشیم:

نسل دوم: آموزش ایستا و انتقال‌محور

در این الگو، آموزش بر مبنای انتقال اطلاعات انجام می‌گیرد. معلم به‌عنوان منبع اصلی دانش عمل کرده و کلاس درس به محلی برای سخنرانی تبدیل می‌شود. در این فضا، دانش‌آموز بیشتر نقش یک شنونده منفعل را ایفا می‌کند. محتوای آموزشی غالباً به صورت یکسویه و کتاب‌محور بوده و سنجش‌های آموزشی به‌طور عمده معطوف به حفظیات هستند. این نوع آموزش به‌سادگی نمی‌توان به مهارت‌های عملی و کاربردی تبدیل شود و در عمل، ارتباط دانش‌آموزان با دنیای واقعی بسیار محدود است؛ این موضوع منجر به ایجاد یادگیری گذرا و بدون عمق می‌شود. در نسل دوم، دانش‌آموزِ خوب کسی است که مطالب را به‌خوبی حفظ می‌کند.

نسل سوم: چرخش به مهارت و کنش‌مندی

با ورود به نسل سوم، نظام آموزشی به‌تدریج از حالت انتقالی به سمت یادگیری فعال و مسئله‌محور حرکت کرد. در این نسل، معلم به عنوان یک تسهیل‌گر و راهنما عمل می‌کند و دانش‌آموز به یک کنش‌گر فعال تبدیل می‌شود. در این محیط، یادگیری از طریق حل مسائل واقعی و تمرکز بر مهارت‌ها صورت می‌پذیرد. آموزش‌های این نسل گرچه به‌طور نسبی به سمت ارتقاء مهارت‌های عملی حرکت می‌کنند، اما هنوز ساختارهای آموزشی در چارچوب‌های سنتی خود باقی مانده و قابلیت‌های خلاقیت و نوآوری را محدود می‌سازد. در نسل سوم، دانش‌آموزِ خوب کسی است که به‌خوبی فکر می‌کند.

نسل چهارم: بازتعریف بنیادین تعلیم و تربیت

نسل چهارم آموزشی به‌عنوان یک تغییر پارادایمی در فرآیند یادگیری شناخته می‌شود. در این الگو، دانش‌آموز به فاعل‌های خودراهبر تبدیل می‌شود و معلم نقش معمار تجربه‌های یادگیری و طراح موقعیت‌های اکتشافی را بر عهده می‌گیرد. محتوای آموزشی سیال است و به سمت دانش میان‌رشته‌ای حرکت می‌کند؛ ارزشیابی‌ها به‌جای نمره‌محوری، به سمت سنجش تکوینی و عملکردمحور می‌گراید. هدف از آموزش در این نسل تربیت افرادی است که توانایی تعریف مسائل، طراحی راه‌حل‌ها و خلق نوآوری‌ها را داشته باشند.

در نسل چهارم، دانش‌آموزِ خوب کسی است که بتواند یاد بگیرد، خود را تطبیق دهد، خلق کند و همسو با هوش مصنوعی پیش برود. در این الگو، یادگیری شخصی‌سازی‌شده است؛ همچنین یادگیری به‌صورت عمیق و بر پایهٔ پروژه‌های واقعی زندگی انجام می‌شود.

در سطح بین‌المللی نیز تجربه گذار به آموزش نسل چهارم نشان می‌دهد که این تحول زمانی شتاب گرفت که شرکت‌های فناور و بازیگران زیست‌بوم نوآوری به‌صورت مستقیم وارد عرصه آموزش شدند. پیوند میان مدرسه و صنعت فناوری، ایجاد آزمایشگاه‌های نوآوری، فضاهای ساخت و توسعه آموزش‌های پروژه‌محور، زمانی به‌طور جدی محقق شد که شرکت‌های فناوری به‌عنوان شریک راهبردی نظام‌های آموزشی ایفای نقش کردند.

این هم‌افزایی، آموزش را از یک ساختار صرفاً دولتی و آکادمیک به یک زیست‌بوم پویا و متصل به اقتصاد دانش‌بنیان تبدیل کرد.

تأسیس دبیرستان‌های سمپاد در شهریار، به‌ویژه با در نظر داشتن الگوی آموزشی نسل چهارم، به‌منزله ایجاد یک پایگاه راهبردی برای تربیت سرمایه انسانی با افق‌های نوین تلقی می‌شود. زیرساخت‌ها و تجهیزات این مدارس از ابتدا با هدف ارائه آموزش فناورمحور و پروژه‌محور طراحی شده‌اند؛ رویکردی که همسو با تجربه‌های موفق جهانی، بر نقش‌آفرینی شرکت‌های دانش‌بنیان در فرآیند تربیت نسل آینده تأکید دارد.

این اقدام نه‌تنها نشان‌دهنده توجه معاونت علمی به اهمیت سرمایه انسانی در توسعه دانش‌بنیان است، بلکه تصریح می‌کند که بدون تربیت نسلی خلاق، منتقد و مسئله‌محور، زیست‌بوم نوآوری به بلوغ نخواهد رسید.

این پروژه صرفاً بازسازمان‌دهی فضاهای آموزشی نیست، بلکه گامی مؤثر در نهادینه‌سازی آموزش نسل چهارم در کشور به‌شمار می‌آید؛ رویکردی که این مدرسه را به الگویی برای تحول نظام آموزشی و گذار از نسل‌های قدیم‌تر به نسل‌های پیشرو تبدیل می‌کند.

منبع: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری