تدوین نظام جامع مراقبت رسمی سالمندان: طراحی، امکانسنجی و ارائه شیوهنامه علمی اجرایی تربیت مراقب رسمی سالمند
به گزارش اخبار توسعه، آقای دکتر محسن شتی پزشک عمومی MPH و متخصص اپیدمیولوژی هستند. در حال حاضر دانشیار و عضو هیئت علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایران با سابقه فعالیت در ردههای مختلف نظام سلامت از مرکز جامع سلامت روستایی تا مدیریت ملی در سطح وزارت بهداشت را دارند.
فعالیت خود را در سال ۱۳۷۵ به عنوان پزشک یک مرکز جامع سلامت روستایی که دارای چند خانه بهداشت و پایگاه بهداشتی تحت پوشش بود آغاز کردند. سپس کارشناس بیماریها در شبکه بهداشت و درمان شهرستان بودند. پس از آن، رئیس مرکز بهداشت شهرستان و معاون بهداشتی شبکه بهداشتی درمانی بودند. سپس کارشناس بیماریها در معاونت بهداشت دانشگاه شهید بهشتی بودند. در این بین، دوره MPH را گذراندند و پس از دوره MPH در وزارت بهداشت به عنوان کارشناس و پس از آن رئیس اداره پایش و ارزشیابی دفتر سلامت جمعیت و خانواده مشغول به کار شدند. سپس برای گذراندن دوره دکترای تخصصی اپیدمیولوژی به دانشگاه تهران رفتند و پس از بازگشت از تحصیل در این مقطع به عنوان عضو هیئت علمی مشغول کار شدند.
در طی حدود ۱۰ سال گذشته علاوه بر انجام وظایف علمی و پژوهشی خود به عنوان عضو هیئت علمی تمرکز ایشان عمدتاً روی حوزه سلامت سالمندان بوده است. همچنین، چند سال به عنوان رئیس اداره سلامت سالمندان در وزارت بهداشت انجام وظیفه نموده اند. در آن سالها مطالعات و پروژهها و مداخلات و محتواهای آموزشی فراوانی را در حوزه سالمندی با همکاری بهترین متخصصین این حوزه طراحی، اجرا و منتشر کرده اند.
ایشان بیان کردند: این طرح به دلیل احساس نیاز فراوان به تربیت نیروهایی که دارای دانش و مهارت لازم و کافی برای مراقبت از سالمندان در منزل خودشان دارند و با توجه به نقص و مشکلات فراوانی که در این حوزه وجود دارد، پیشنهاد و اجرا شد. متاسفانه در حال حاضر افرادی به عنوان مراقب برای نگهداری از سالمندان ما استخدام میشوند که دارای حداقل اطلاعات و مهارت لازم برای نگهداری از سالمندان نیستند. این پروژه با همکاری و حمایت فراوان صندوق جمعیت سازمان ملل و به سفارش دبیرخانه شورای ملی سالمندان انجام شد. در اجرای این طرح سرکار خانم دکتر رضازاده، خانم بیدگلی و خانم خرم از دبیرخانه شورای ملی سالمندان و خانم سلیمانلو و آقای دکتر عینی از صندوق جمعیت سازمان ملل به عنوان سفارش دهندگان و حامیان پروژه از ابتدا تا انتها همراه اینجانب بودند. این پروژه به عنوان طرح ارتباط با صنعت مرکز تحقیقات سلامت روان سالمندی دانشگاه علوم پزشکی ایران ثبت و اجرا شد. همکاران اصلی پروژه سرکار خانم دکتر مرتضوی، آقای دکتر برهانی، خانم دکتر صادق مقدم و خانم دکتر شیرازیخواه بودند که تمامی مراحل پروژه از طراحی تا اجرا با همراهی، همفکری و همکاری فعال این عزیزان انجام شد.
همچنین همکاران مرکز تحقیقات سلامت روان سالمندی سرکار خانم تبریزی، سرکار خانم دکتر مهدی زاده و سرکار خانم دکتر آگاهی، همکاری فراوان و ارزشمندی در تمامی مراحل پروژه با ایشان داشتند.هدف از پیشنهاد این پروژه، تدوین یک نظام آموزشی برای تربیت مراقبین رسمی سالمندان و احراز شایستگیها و صلاحیتهای لازم برای انجام مراقبت مطلوب از افراد سالمند بوده است. با توجه به اینکه در کشور، خدمات افراد مراقب رسمی سالمندان، استانداردسازی نشده است، در این پروژه بالاجبار در ابتدا به سطحبندی خدمات مراقبین رسمی خانگی سالمندان پرداخته شد و پس از آن برای هر سطح، نیازهای آموزشی و مهارتی لازم تعیین شد و برای پاسخگویی به این نیازها نظام آموزشی پیش بینی گردید. یکی از مهمترین نقاط قوت و نوآورانه این پروژه، تعریف نقش مدیر مراقبت یا care manager است که تاکنون در ایران به آن پرداخته نشده بود. این نقش دارای مسئولیت ارزیابی اولیه سالمند، تعیین نیازها و برنامه ی شخصی سازی شده مراقبت و نوع مراقب مورد نیاز برای سالمند و اعزام مراقب دارای صلاحیت به منزل سالمند درخواست کننده مراقب است.
همچنین بر اساس نتایج به دست آمده در این پروژه، نظارت بر فرایند مراقبت و برقراری ارتباط فعال با سالمند، خانواده سالمند، مراقب و سایر افراد تیم مراقبت و درمان و توانبخشی نیز بر عهده مدیر مراقبت خواهد بود.
مدیر مراقبت به عنوان حلقه مفقوده فرایند مراقبت رسمی سالمندان در کشور در این پروژه به صورت جامع تعریف نقش شده و برای آموزش وی کسب صلاحیتها و شایستگیهای لازم شغلی او برنامه و مستنداتی آماده و ارائه شده است. در نهایت در این پروژه، ساختاری اجرایی برای سیاستگذاری و برنامهریزی و اجرای فرایندهای کلیدی راهاندازی این نظام آموزشی پیش بینی شده که شامل کارگروه ملی همراز سالمندان، کمیتههای تخصصی ۵ گانه جهت آماده سازی کوریکولومهای نهایی، قوانین و برنامههای عملیاتی، بخشنامهها و دستورالعملهای سازمانی مورد نیاز بخشهای دولتی و غیردولتی درگیر خواهد بود.
این طرح پس از اتمام بلافاصله در دستور کار دبیرخانه شورای ملی سالمندان قرار گرفت و جلسات مقدماتی برای تشکیل کمیتهها و کارگروه ملی برگزار شد و اقدامات براساس مراحل مختلف پروپوزال در حال اجرا است. با توجه به اینکه در دوران سالمندی تعداد قابل توجهی از سالمندان نیاز به مراقبت و نگهداری تمام وقت یا نیمه وقت در منزل دارند و باتوجه به اینکه درحال حاضر افرادی که به عنوان مراقب استخدام میشوند، دانش و مهارت لازم برای انجام اینکار را ندارند،
در صورت اجرای موفق این طرح می توانیم به مراقبینی دسترسی داشته باشیم که با دانش و آگاهی و مهارت لازم و کافی مراقبت مطلوب را برای سالمندانمان انجام دهند. انتظار میرود نظام مدیریت پژوهش در دانشگاه و کشور به نحوی طراحی و اجرا شود که نتیجه ارزیابیها، تشویقها، تنبیهها، نظارتها و مدیریتها جهتدهی و هدایت پژوهشگران به سمت پژوهشهای اثربخش و پژوهشهای منجر به حل مشکلات کشور شود. برای این مهم لازم است، امتیاز ارزشیابی در طرحهای کاربردی بیش از امتیاز پژوهشهایی باشد که صرفاً به یک مقاله منتهی میشود.
